Nieuwsbrief Oktober 2008
Hoe zit het met het Franse erfrecht als u een (vakantie-)woning in Frankrijk heeft?
Veel Nederlanders hebben momenteel een woning in Frankrijk. De aankoop van zo'n woning is op zichzelf al een hele toer. Geen wonder dat veel huiseigenaren zich niet echt bezighouden met wat er met de woning gebeurt als één van de echtgenoten iets zou overkomen. Vaak hoor je dan zeggen:
"Ik heb toch een testament in Nederland laten maken. Dan is het toch geregeld?". In dit artikel hoop ik u uit te leggen dat de zaken wat genuanceerder liggen.
Het Franse internationale privaatrecht, want daar hebben wij het immers over, geeft aan dat goederen die op Frans grondgebied liggen, vererven naar het Franse recht. Overigens vererven alle goederen van Nederlanders die permanent in Frankrijk wonen naar het Franse recht, behalve onroerende zaken die zij weer in andere landen bezitten. Ofwel: onroerende zaken volgen altijd het recht van het land waarin die onroerende zaken zijn gelegen.
Een Nederlands testament geldt ook in Frankrijk. Maar het Franse erfrecht is anders dan het Nederlandse erfrecht en sommige zaken die u in een Nederlands testament wel kunt regelen pakken onder het Franse recht anders uit. In het testament wordt vaak een rechtskeuze gemaakt voor het Nederlandse recht, maar een rechtskeuze wordt door het Franse recht niet geaccepteerd. Opletten dus wat er in het Nederlandse testament komt te staan.
In het Franse erfrecht hebben, net als in het Nederlandse erfrecht, de kinderen een legitieme portie. Dit is een gedeelte van hun normale kindsdeel.
Anders dan in Nederland geldt in Frankrijk dat de kinderen hun legitieme portie meteen kunnen opvragen bij het overlijden van de eerste van beide echtgenoten. Het betreft echter een aanspraak in geld en niet in de goederen, net als in Nederland.
De legitieme portie van de kinderen is als volgt:
- bij 1 kind: de helft;
- bij 2 kinderen: ieder een/derde;
- bij 3 of meer kinderen: drie/vierde gedeeld door het aantal kinderen.
(In Nederland is de legitieme portie ongeveer de helft van het normale kindsdeel ongeacht het aantal kinderen).
De erflater mag aan de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik van zijn nalatenschap nalaten. Dit vruchtgebruik bestaat uit een gebruiksrecht.
Op grond van dit vruchtgebruik kan de langstlevende niet zelf beschikken over de woning. Wanneer de langstlevende de woning wil vervreemden of bezwaren zullen altijd ook de kinderen mee moeten tekenen. Wordt de woning verkocht, dan hebben de kinderen meteen recht op hun deel tenzij in het testament ook een vruchtgebruik is gevestigd op de verkoopopbrengst.
Wanneer er geen kinderen zijn heeft de langstlevende echtgenoot een legitieme portie van een/vierde.
Ouders van de overledene hebben een droit de retour met betrekking tot goederen die zij aan de overledene hebben geschonken. Voorwaarde is dat de overledene geen kinderen nalaat. Wanneer dat zo is dan kunnen de ouders de geschonken zaken in natura terug vragen. Indien dat niet kan, hebben zij recht op de waarde in geld. In een testament kan hiervan niet worden afgeweken.
Een droit de retour hebben ook de broers en zussen van de overledene.
Zij hebben recht op de helft van de goederen die de overledene krachtens erfrecht of schenking heeft ontvangen van hun gezamenlijke (over-)(groot-)ouders. Wanneer het goed zich niet meer in de nalatenschap van de overledene bevindt, vervalt het recht.
Echter hier kan wel in een testament worden opgenomen dat broers en zussen worden uitgesloten van het droit de retour.
Een klein lichtpuntje is dat de kinderen op voorhand afstand kunnen doen van hun recht op de legitieme portie. Deze afstand kan dus al tijdens het leven van de erflater worden geregeld maar is wel aan strenge regels gebonden.
De afstand wordt niet gezien als een gift aan degene ten behoeve van wie afstand wordt gedaan (meestal de langstlevende echtgenoot dus). De afstand is in een aantal gevallen door de kinderen te herroepen, met name wanneer een kind bij overlijden van zijn ouder onvoldoende middelen heeft om te voorzien in zijn levensonderhoud en wel voldoende middelen zou hebben als hij geen afstand had gedaan. Herroeping geschiedt via de rechtbank.
Het vorenstaande geldt zowel voor de Franse vakantiewoning als voor de Nederlanders die woonachtig zijn in Frankrijk.
Het navolgende geldt alleen voor de Nederlanders die woonachtig zijn in Frankrijk.
De langstlevende echtgenoot heeft de navolgende rechten:
- gedurende 1 jaar na het overlijden van de erflater mag hij/zij in de woning blijven wonen en de inboedel blijven gebruiken. Het moet om de echtelijke woning gaan en de langstlevende moet op het moment van overlijden van de erflater in de woning wonen. Het kan zowel om een koop- als om een huurwoning gaan.
- het levenslange recht van gebruik van de echtelijke woning en de inboedel. Ook hiervoor geldt dat de langstlevende ten tijde van het overlijden van de erflater in de woning woont.
In een testament kan de erflater opnemen dat de langstlevende het levenslange recht van gebruik niet heeft. Wat betreft het 1-jarige gebruiksrecht kan de erflater dit niet bedingen. Dat heeft de langstlevende dus altijd.
Over de waarde van de rechten van gebruik is de langstlevende geen successie-belasting verschuldigd want de rechten worden niet geacht te zijn verkregen krachtens erfrecht.
Tenslotte is in het in het algemeen nu wel mogelijk een testamentair bewind over goederen in te stellen. Het bewind dat is opgenomen in een Nederlands testament is niet zonder meer op het vermogen dat valt onder het Franse recht van toepassing. Er zijn een aantal vereisten waarmee rekening moet worden gehouden wil het bewind in Frankrijk geldig zijn.
Wat betreft de executele: er kan geen afwikkelingsbewind worden ingesteld als de erflater kinderen nalaat. Ook anderszins zijn de bevoegdheden van de executeur beperkter dan onder het Nederlandse recht.
De zogenaamde twee-trapsmaking komt ook in het Franse recht voor.
Dit kan van belang zijn voor de situatie waarin de erflater voor de 2e keer is getrouwd en kinderen heeft uit het 1e huwelijk. Vaak is het dan zo dat de woning wel eerst naar de langstlevende moet maar vervolgens niet naar diens familie maar naar de kinderen uit het 1e huwelijk. De twee-trapsmaking in het Franse recht is echter een stuk minder interessant omdat daar geen zaaksvervanging voor geldt. Mocht de langstlevende de woning dus verkopen dan vervalt het recht van de kinderen uit het 1e huwelijk!
Fiscaal gezien is deze regeling in Frankrijk wel weer erg interessant omdat de kinderen de successiebelasting die de langstlevende heeft betaald, mogen aftrekken van hun eigen verkrijging.
Een alternatief voor bovengenoemd twee-trapsmaking is de twee-trapsmaking waarbij de langstlevende wel een gebruiksrecht krijgt van de woning maar niet het recht de woning te vervreemden of te bezwaren. Het fiscale voordeel als vermeld in de vorige alinea geldt hier ook.
De langstlevende echtgenoot is vrijgesteld van de heffing van successiebelasting onder het Franse recht. Dit geldt ook voor samenwoners. De samenwoning moet dan wel aan bepaalde voorwaarden voldoen. Met name dat de samenwoning moet zijn vastgelegd in een overeenkomst en dat die overeenkomst moet zijn ingeschreven bij de rechtbank van de gemeenschappelijke woonplaats van de partners in Frankrijk of bij de Franse ambassade / consulaat voor partners waarvan één de Franse nationaliteit heeft. Samenwonende Nederlanders met woonplaats in Nederland vallen hier dus naar de letter van de wet niet onder.
De vrijstelling voor kinderen is verhoogd naar € 151.950,00 per kind. Wanneer een erflater in de 6 jaren voorafgaand aan zijn overlijden schenkingen aan een kind heeft gedaan moeten die schenkingen worden afgetrokken van het van successierecht vrijgestelde bedrag.
Er is een speciale vrijstelling voor geldbedragen mits de schenker jonger is dan 65 jaar en de begiftigde ouder dan 18 jaar. En ook kleinkinderen hebben voor het schenkingsrecht een speciale vrijstellling.
Wordt meer gekregen dan het de vrijstelling dan is het meerdere belast.
Stiefkinderen worden niet gelijkgesteld met eigen kinderen. Zij vallen dus onder het hoge successie-/schenkingstarief.
Er is een mogelijkheid om dit te omzeilen zodat de stiefkinderen net zoveel schenkings-/successiebelasting betalen als de eigen kinderen, namelijk de adoption simple. Daarbij blijven de familierechtelijke betrekkingen met de oorspronkelijke ouders bestaan. De stiefkinderen krijgen er dus een paar ouders bij. De adoption simple is aan regels gebonden en kan worden uitgevoerd voor een in Frankrijk wonende Nederlander. De Nederlandse wet kent het fenomeen wel niet maar verbiedt het ook niet. Nederlanders die niet in Frankrijk wonen kunnen niet van de adoption simple gebruik maken.
Een nadelige fiscale bepaling in het Franse recht speelt bij verkrijging van vruchtgebruik door de erflater en bloot-eigendom door de kinderen (gesplitste aankoop). In Frankrijk wordt in dat geval de woning geacht volledig in de nalatenschap van de erflater te vallen! Dit is alleen niet het geval indien de kinderen de bloot-eigendom langer dan 3 maanden vóór het overlijden van de erflater van hem krachtens schenking hebben verkregen.
Tot zover het Franse erfrecht en de (vakantie-)woning.
Tenslotte nog een tweetal korte wetenswaardigheden:
- op de site stockgumshoe.com vindt u als particuliere belegger allerlei informatie verzamelen over beleggingen. Deze informatie komt uit dure specialistische bladen en nieuwbrieven waarop u als particulier vaak niet bent geabonneerd. Er wordt informatie verzameld over bedrijven die het goed zullen doen op de markt. De site is weliswaar op de Verenigde Staten gericht maar veel analyses gaan over internationale aandelen;
- via de site datishetverschil.nl kunnen ondernemers hun eigen arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten tegen veel lagere kosten.
U moet er wel even voor gaan zitten.
Yvonne Simonis